केहीवर्ष अघिसम्म व्यापक चोरी, तस्करी हुने कैलालीको सीमावर्ती बस्तीहरु अहिले शान्त छन् । राति पनि खुलमखुल्ला चोरी, तस्करी, डकैतीलगायतका अवैध क्रियाकलाप हुँदैनन् । लुकीछिपी हुने गरेको त्यस्ता अबैध क्रियाकलापहरुलाई पनि निस्जेत पारिन्छ । बस्तीमा विगत भन्दा सुरक्षित छन् । स्थानीयबासीले पनि शान्तिको महशुस गरिरहेका छन् । विगतको भन्दा सीमावर्र्ती बस्तीको अवस्था अहिले फरक छ ।

‘घर–आँगतमा बाँधिएका बस्तुभाउ पनि रहन्थेनन्, आँगनबाटै साइकल, पानी मोटरलगायतका बस्तुहरु पनि चोरिन्थे,’ कैलालीको धनगढी उपमहागनरपालिका वडा नम्बर १० का शारदाप्रसाद राना विगत सुनाउँदै भन्छन्, ‘ अहिले त्यो अवस्था छैन, हामीले सुरक्षा पाएका छौं ।’ छिमेकी देश भारतसंग एक सय किलोमिटर खुला सीमाना भएको कैलालीमा अहिले बोर्डर आउट पोष्ट (विओपी)हरु स्थापना गरिएका छन् । सरकारले एक वर्ष अघिदेखि सीमा क्षेत्रमा सशस्त्रका विओपीहरु स्थापना गरेको छ ।

एक सय किलोमिटरको खुला सीमाना भएको कैलालीमा एक वर्ष अघिसम्म चारवटा मात्रै विओपी थिए । सरकारले गत वर्षदेखि बढाएर १६ पुर्याएको छ । सुरक्षाको अवस्थालाई हेरेर केही दुरीको फरकमा सीमा क्षेत्रमा विओपीहरु स्थापना गरिएका छन् । विओपी स्थापना भएपछि विगतमा चोरी, डकैती र तस्करीबाट आजित भएका स्थानीयबासीले अहिले सुरक्षित महशुस गरिरहेका छन् । ‘पहिले आलु, प्याजलगायतका व्यापारिक सामग्रीहरु व्यापक रुपमा खुलमखुल्ला ओसार पसार हुने गथ्र्यो,’ स्थानीय राममिलन रानाले भने, ‘अहिले खासै देख्न पाइँदैन । सीमा क्षेत्रमा थप कडाई गर्नुपर्छ ।’

विओपी स्थापना भएपछि जनताले शान्ति महसुश गर्न पाएको विओपी जुगेका ‘सई’ कृष्ण थापाले बताए । सीमा क्षेत्रमा सशस्त्र प्रहरीको निरन्तर डिउटीले गर्दा चोरी तस्करी कम भएको उनले बताए । ‘पहिले गाउँमै आएर चोरी, डकैती हुने गरेको भन्ने सुनिन्छ,’ उनले भने, ‘अहिले त्यस्तो भएको छैन, सीमा क्षेत्रमा हुने अबैध ओसारपसार पनि रोकिएको छ ।’

भारतसंग जोडिएको कैलालीको भजनी नगरपालिकाकाको केही भागमा पनि यसैगरी चोरी, डकैती, लुटपाटलगायतका घटनाहरु हुन्थ्ये । सीमावर्ती भारतीयहरुनै गाउँमा आएर चोरी तथा लुटपाट मच्चाउँथे । स्थानीयहरु रातिको समयमा जाग्रामनै बस्थे । त्यति मात्रै नभई महिलाले पहिरिएका सुनका गहना पनि जोगाउन गाह्रो थियो । तर, अहिले उनीहरुले त्यो समस्या हटेको छ । स्थानीयबासी अहिले रातमा सुकुनसंग निदाउन पाएका छन् ।

‘पहिले घरका गोठमै बाँधेका राँगा भैसा पनि रातारात चोरी हुन्थे,’ भजनी नगरपालिका वडा नम्बर ५ कि कल्धरी धामीले भनिन्, ‘राँगा–भैसा जोगाउन पनि बाहिरै जाग्राम बस्नुपथ्र्यो ।’ स्थानीयका अनुसार सो क्षेत्रमा राति मात्रै नभई दिउँसै पनि भारततिरबाट आउने व्यक्तिहरुले चोरी डकैती तथा लटपाट मच्चाउने गर्थे ।

विगतमा गाउँमा घरमै बाँधेका र चराउन लगेका गाई बस्तु पनि जोगाउन अप्ठेरहेको रहेको स्थानीय दानबहादुर बुढा बताउँछन् । ‘भारतीय चोर तस्करहरुले नेपालतिर आएर रातारात रुखहरु पनि काटेर गाडीमा लोड गर्दै लैजान्थे’ उनले भने, ‘हामीले केही गर्नै सक्दैन थियौं, त्यो सम्झिदा त अहिले हामीले निकै सुख पाएका छौं । शान्तिको स्वास फेर्न पाएका छौं ।’ सीमा क्षेत्रमा सशस्त्र प्रहरी खटिएपछि अहिले त्यस्तो चोरी डकैतीका घटनाहरु नघटेको उनी बताउँछन् ।

यसरी सीमा क्षेत्रमा सशस्त्र प्रहरी खटाएपछि सीमाको सुरक्षा हुनुका साथै सीमा क्षेत्रमा बस्ने बासिन्दाले पनि सुरक्षाको अनुभूति गरेका छन् । सीमा पारीबाट हुने अबैध क्रियाकलाप रोकिनुका साथै चोरी डकैती पनि पूर्ण रुपमा रोकिएको भजनी नगरपालिका वडा नम्बर ५ कि स्थानीय गोमा धामीले बताउँछिन् । ‘पहिले त हामी राति सुत्नै नै पाउँदैन थियौं,’ उनले भनिन्, ‘अहिले कुनै मतलव छैन । सशस्त्र प्रहरीले सीमा क्षेत्रमा दिनरात सुरक्षा गस्ती गरिरहेका छ ।’

कैलालीको भजनीमा मात्रै तीनवटा विओपी स्थापना गरिएका छन् भने त्यसअन्तर्गत अस्थायी पोष्टहरु पनि राखिएका छन् । यसअघि भजनी नगरपालिका एउटा मात्रै विओपी थिए । अहिले जिल्लाभर जम्मा १६ वटा विओपी सञ्चालनमा रहेको सशस्त्र प्रहरी बल ३४ नम्बर गण धनगढीले जनाएको छ । अझै सुरक्षाका दृष्ट्रिकोणले संवेदनशील मानिएका क्षेत्रमा थप विओपी स्थापनाका लागि प्रस्ताव पनि गरिएको छ ।

सीमा क्षेत्रमा राखिएका विओपी र कोभिड–१९ लाई मध्येनजर गर्दै त्यसअन्तर्गत राखिएका अस्थायी पोष्टले गर्दा चोरी–तस्करी रोकिएपछि स्थानीय पनि खुशी भएका छन् । भारतले देशका विभिन्न ठाउँमा सीमा अतिक्रमण बढाएपछि त्यसको सुरक्षा गर्न नेपाल सरकारले सीमा क्षेत्रमा विओपीहरु स्थापना गरेको छ ।

कैलालीमा केही विओपीहरु ‘सई’को नेतत्वमा छन् भने अधिकांश ठाउँमा ‘इन्सपेक्टर’को कमाण्डमा विओपी स्थापना भएका छन् । सईको नेतृत्वको विओपीमा मातहतमा २० जना सशस्त्र प्रहरी खटाइएको छ भने ‘इन्स्पेक्टर’ नेतृत्वको विओपीमा २५ जना सशस्त्र प्रहरी खटाइएको छ ।

२१ असार २०७८, सोमवार १८:४६ बजे प्रकाशित